Jednym z najbardziej uderzających i rozpoznawalnych aspektów średniowiecza była architektura kościołów i katedr. Te wspaniałe budowle reprezentowały nadzieje, obawy i wierzenia ówczesnych ludzi, a także stanowią świadectwo umiejętności i kreatywności architektów i budowniczych, którzy je stworzyli. Styl romański w architekturze kościelnej był dominujący w XI i XII wieku. Kluczowe cechy tego stylu obejmowały zaokrąglone łuki, grube ściany i małe okna. Kościoły romańskie były często budowane w kształcie krzyża z długą nawą i absydą na końcu. Zdobiły je misterne rzeźby i freski, a wiele z nich miało krypty pod ołtarzem.
W XII wieku pojawił się nowy styl architektury kościelnej – styl gotycki. Styl ten charakteryzował się wysokimi, spiczastymi łukami, latającymi przyporami i witrażami. Gotyckie kościoły były zaprojektowane tak, aby były wyższe i bardziej przestronne niż kościoły romańskie, a zastosowanie latających przypór pozwoliło na uzyskanie cieńszych ścian i większych okien. Styl gotycki był również znany z misternych kamiennych rzeźb i posągów, które często przedstawiały sceny z Biblii.
Katedry
W średniowieczu katedra była najważniejszym budynkiem w mieście. Katedry były zazwyczaj budowane w stylu gotyckim i często były największymi i najbardziej ozdobnymi budynkami w okolicy. Zostały zaprojektowane tak, aby wzbudzać respekt i inspirować kult i oddanie u ludzi, którzy je odwiedzali. Katedry często posiadały wyszukane rzeźby, posągi i witraże, a także były ozdobione średniowieczną sztuką i relikwiami.
Jedną z kluczowych cech architektury kościelnej średniowiecza był jej symbolizm. Każdy aspekt projektu kościoła był przesiąknięty znaczeniem, od kształtu budynku po rzeźby na ścianach. Na przykład okno różane w gotyckiej katedrze przedstawiało Matkę Boską, a gargulce na zewnątrz miały odstraszać złe duchy. Projekt kościoła miał odzwierciedlać wierzenia i wartości ludzi, którzy go zbudowali, i często był używany do wzmocnienia władzy i autorytetu kościoła.
Architektura romańska i gotycka
We wczesnym średniowieczu na architekturę duży wpływ miał styl romański. Styl ten charakteryzuje się zaokrąglonymi łukami, grubymi ścianami i masywnymi filarami. Przykładami architektury romańskiej są kościoły i katedry, takie jak św. Sernina w Tuluzie we Francji i katedra w Speyer w Niemczech.
W miarę upływu średniowiecza architektura gotycka stawała się coraz bardziej popularna. Gotyckie budynki charakteryzowały się wysokimi, spiczastymi łukami, latającymi przyporami i dużymi witrażami. Architektura gotycka jest prawdopodobnie najbardziej znana z tego, że została wykorzystana do budowy skomplikowanych katedr, takich jak Notre Dame w Paryżu i Katedra Canterbury w Anglii.